|
| |
|
|
|
Een parfum dat ruikt naar dood en
verderf
- interview met Philippe Claudel |
voorjaar 2010
door Martijn Couwenhoven
|
|
|
 Hotel
Ambassade in Amsterdam. Philippe Claudel (1962) zit op een bankje dat
uitzicht biedt op de zonovergoten Herengracht en neemt een slokje van zijn
muntthee. In het voorjaar kwamen er twee
boeken van Claudel uit: in maart verscheen ‘Tot ziens, meneer Friant’
uit 2001 en eind april ‘Alles waar ik spijt van heb’ uit 1999. Twee
eerdere werken dus, want sinds het in 2007 verschenen ‘Het verslag van
Brodeck’ heeft hij niet meer aan een roman gewerkt. In ‘Tot ziens,
meneer Friant’ zinspeelt hij daar al op: ‘Ik denk trouwens dat ik op
een dag zal ophouden met schrijven, want de misverstanden worden met de
dag groter.’ ,,Die uitspraak van bijna tien jaar geleden is nu heden
geworden. Succes kan gevaarlijk zijn. Als jij een slechte roman schrijft
wordt hij niet uitgegeven. Als ik er een schrijf wel. Daar waak ik voor.” Vervelen deed hij zich
de afgelopen tijd alleszins niet. In 2008 verscheen zijn succesvolle
debuutfilm ‘Il y a longtemps que je t’aime’, waarvoor hij een César
en een BAFTA ontving, en inmiddels ligt het scenario klaar voor zijn
tweede film, ‘Silence d’amour’, dat deze zomer wordt opgenomen.
,,Het wordt een lichter verhaal deze keer, een komedie geïnspireerd op de
Italiaanse films uit de jaren zestig. Het verhaal gaat over een Italiaanse
muziekleraar die met zijn broer en zijn 15-jarige dochter in Strasbourg
woont. Na de dood van zijn vrouw heeft hij
moeite het vertrouwen in de liefde terug te vinden. Zijn dochter
probeert hem daarbij te helpen. Een vrolijke film, maar met een
schaduwkant, dat wel.”
Schilderkunst
Die
schaduwkant zet de toon in het oeuvre van Claudel. ‘Tot ziens, meneer
Friant’ is daarin wellicht het lichtst van toon. De verteller schetst
aan de hand van jeugdherinneringen en de schilderijen van de Franse
kunstenaar Émile Friant (1863-1932) een portret van zijn grootmoeder. De
novelle is, in tegenstelling tot wat de achterflaptekst doet vermoeden,
niet autobiografisch. “De enige link naar de werkelijkheid is het werk
van Émile Friant. En wellicht een paar details die alleen mijn vrouw zal
herkennen.” Claudel laat zich graag inspireren door de schilderkunst. Zo
ziet hij de roman ‘Zonder mij’ (2005) als een combinatie van de Action
paintings van Jackson Pollock en de vervormde, verwrongen lichamen van
Francis Bacon, en komt zijn bekendste boek ‘Grijze zielen’ (2004)
overeen met het werk van de Duitse romanticus Caspar David Friedrich.
“Een van de vrouwelijke personages uit het boek gaat dagelijks naar de
top van een heuvel omdat ze verliefd is op een soldaat die ten strijde is
getrokken. Op de top kan ze naar het oorlogsrumoer op het slagveld in de
verte luisteren. Dat is typisch een beeld van Friedrich, die ook altijd
mensen bovenop een top van een berg schilderde. Die vergelijkingen worden
overigens vaak pas achteraf zichtbaar. Dat was in ‘Alles waar ik spijt
van heb’ bijvoorbeeld zo met de scène waarin de kist met de moeder per
boot naar het kerkhof wordt gebracht. Toen ik het teruglas zag ik het
schilderij Het eiland der Doden uit 1880 van Arnold Bucklin voor
me.”
De droom van
Claudel was om zelf kunstschilder te worden, maar hij vond zichzelf niet
goed genoeg. “Maar ik hou enorm van schilderkunst, van de Vlaamse
Primitieven bijvoorbeeld. Ik zou nu wel weer willen gaan schilderen, maar
ik heb er nog geen tijd voor. Ik mis de geur van verf, van het linnen, het
werken met kwasten en spatel. Gewoon, werken met echte materialen. Ik heb
wel geprobeerd te schrijven met een mooie vulpen op mooi papier, maar dat
gaat me te langzaam. Op mijn hotelkamer schreef ik voor dit interview een
tekst, die ik met de hand in zo’n korte tijd nooit op papier had
gekregen. Mijn hand kan mijn gedachten niet bijhouden. Ik heb 25 jaar met
een pen slechte teksten geschreven. Pas toen ik een laptop had, ik was
toen 33, 34, lukte het me om mijn gedachten tot een goed verhaal te
verwerken. Alsof ik een instrument bespeelde, een piano.”
Alles waar ik spijt van heb
Een van die
eerste verhalen is de roman ‘Alles waar ik spijt van heb’, dat net als
‘Tot ziens, meneer Friant’ wordt verteld aan de hand van
jeugdherinneringen. Om zijn moeder te begraven keert de verteller na
zestien jaar terug naar de plaats van zijn jeugd, een stadje in het
noorden van Frankrijk dat door de aanhoudende regen en de buiten haar
oevers getreden rivier is ondergelopen. Tijdens het verblijf van de
verteller in Hôtel de l’Industrie worden langzaam maar zeker de
familiegeheimen ontrafeld.
,,Het is een
boek over verzoening. De verteller is op zestienjarige leeftijd weggegaan
omdat hij zich door zijn moeder bedrogen voelde, omdat zij de ware
identiteit van zijn vader, die hij nooit heeft gekend, verborgen hield.
Maar tijdens zijn terugkeer in het dorp kantelt dat beeld. Zo gaat het ook
vaak in de werkelijkheid. Mensen hebben hun mening vaak al snel gevormd.
Te snel. Ik heb geleerd dat niets precies is zoals het op het eerste
gezicht lijkt.”
De
sfeer en ondertoon in het verhaal zijn, zoals in al Claudels boeken,
mistig en grauw.
Bij
de aanblik van het behang in zijn kamer van
Hôtel
de l’Industrie, mijmert de
verteller: ‘Alles ligt in dat behang besloten: schoonheid komt pas met
slijtage en verval, wanneer je er niet op bedacht bent; dat geldt voor de
schoonheid van dingen en die van mensen.’
Claudel
schildert scènes met een kwast gedoopt in een parfum dat ruikt naar dood
en verderf, met beschrijvingen die doen denken aan de portretten van de
Franse romantische schilder Théodore Gericault. Over Jos Sanglard,
eigenaar van Hôtel de l‘Industrie: ‘Zijn haar was grijs, zijn
armspieren leken op een slappe kalfslong, onder zijn gestreepte trui had
hij een ingevallen buik, en zijn blik… hij had een blik die nooit liegt,
Jos’ blik sprak over pijn en over breuken, over alle laffe daden van het
leven, over wrok en verveling; het was een blik die het einde al zag
naderen.’ Claudel laat zijn personages lopen op hun tandvlees, levend
tussen hoop en vrees bewandelen zijn hun lijdensweg naar het einde. Zoals
ook de wijndrinkende priester, die zich in de kerk bijna huilend laat
ontvallen dat hij nu eens eerlijk zou willen zijn, al was het maar voor
één keer…
,,De
scheidslijn tussen goed en kwaad is erg dun. In veel van mijn verhalen
komt een priester voor die het ook niet meer weet. En ik denk dat ze het
momenteel ook echt niet meer weten, na alle negatieve berichten van de
afgelopen tijd. Waar is god nu? Is hij met pensioen? Heeft hij nooit
bestaan? Ik leef altijd in twijfel, de ene helft van mij wil graag
geloven, maar de andere helft… het is onmogelijk. Het is grappig dat we
het hier over hebben, want de scène die ik voor dit interview op mijn
hotelkamer schreef ging ook over een priester in een kerk. Wellicht wordt
het een hoofdstuk in mijn nieuwe roman. Waar het heengaat weet ik nog
niet. Wel dat het een donker verhaal wordt, echt heel donker, naar het
zich laat aanzien.”
Claudel schudt zijn hoofd, alsof hij het zelf ook
nog niet helemaal kan geloven. Maar hij schrijft weer. En dat is heel goed
nieuws. |
| |
| Boek
bestellen? Klik
op de titel van uw keuze en u kunt het boek direct bij bol.com
bestellen. |
|
|
| Philippe
Claudel Tot
ziens, meneer Friant
|
|
Philippe
Claudel Alles
waar ik spijt van heb
|
 Claudel keert in de novelle Tot ziens
meneer Friant terug naar het Frankrijk van zijn jeugd. Aan de hand van
zijn herinneringen en met behulp van de schilderijen van de
Franse schilder Emile Friant (1863 - 1932) schrijft Claudel over zijn
grootmoeder en haar verdwenen wereld. Met de trage snelheid van het water
in het kanaal komt een even bevreemdend als troostend verleden
voorbij.
De Bezige Bij - €16,90
|
|
 In
Alles waar ik spijt van heb keert de verteller na vele jaren terug
naar de plaats van zijn jeugd, een stadje in het noorden van Frankrijk, om
zijn moeder te begraven. Gedurende de periode die hij in het plaatselijke
hotel, het ortuarium, de kerk en de kleine straatjes van het stadje
doorbrengt, keert hij terug naar zijn kinderjaren. Hij denkt terug aan
zijn mysterieuze grootouders en aan zijn vader die in een verre oorlog
gestorven zou zijn. Maar hij herinnert zich vooral zijn geliefde moeder.
Wat bracht hem ertoe haar en zijn geboorteplaats op zijn zestiende te
verlaten om nooit meer terug te keren?
De Bezige Bij - €16,90
|
|
|
| Philippe
Claudel Zonder
mij
|
|
Philippe
Claudel Het
verslag van Brodeck
|
 Zonder
mij is een intense roman over leven en dood, van de auteur van de
bestseller Grijze zielen. In deze roman, die je niet anders dan met
ingehouden adem kunt lezen, neemt Claudel de lezer opnieuw mee naar een
universum van rouw, waarin pijn en zelfdestructie onlosmakelijk met elkaar
verbonden zijn. Claudels taal is even scherp als fijngevoelig en zijn
beelden zijn van een grote zeggingskracht. De verteller heeft zojuist zijn
geliefde verloren. De buitenwereld vervult hem met walging en razernij en
alles doet hem pijn. In het ziekenhuis waar hij werkt, brengt hij de dag
door met een collega wiens aanwezigheid hij nauwelijks kan verdragen, om
maar niet te spreken van het werk zelf. Maar net als hij heeft besloten
dat hij zo niet verder wil leven, vindt er een bijzondere ontmoeting
plaats die hem van gedachten doet veranderen. Of is het daarvoor al te
laat?
De Bezige Bij - €14,90
|
|
 Haarscherp
schetst Philippe Claudel tot welke gruwelijkheden mensen in staat zijn om
zichzelf te redden, maar bovenal laat hij zien hoe liefde de kracht geeft
om te volharden, tegen alle angst in. Het verslag van Brodeck is een
intense roman, waarin Claudel met zijn gevoelige en beeldende manier van
vertellen de kern van het menselijk bestaan raakt.
De Bezige Bij - €19,90
|
| |
|
| |
|
|
| |
| |
|
